Skip to main content
Loading Explore guides…
Meiosis Process Explained · Acedra
Home
Explore
Biology
Meiosis Process Explained
Sign in to save
Chat
If YouTube asks you to sign in, open the video on YouTube.
Watch on YouTube
Reload player
Transcript
40 segments
Copy
Hide video
0:01
તો હાય! હવે આજે આપણે વાત કરીશું મેયોસિસની પ્રક્રિયાની, અને મેં મારા અગાઉના વીડિયોમાં જણાવ્યું હતું તેમ, આપણે બધા જાણીએ છીએ કે આપણે આપણા જીવનની શરૂઆત એક જ કોષ તરીકે કરીએ છીએ, અને આ એકલ કોષ શુક્રાણુ દ્વારા ઇંડાના ગર્ભાધાનને કારણે ઉદભવે છે. હવે, આપણે જે યાદ રાખવાનું છે તે એ છે કે જ્યારે આપણે આપણું જીવન શરૂ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણને હંમેશાં આપણી માતા પાસેથી રંગસૂત્રોનો સમૂહ મળે છે, અને આપણા પિતા પાસેથી રંગસૂત્રોનો સમૂહ મળે છે. તેથી જો આપણી પાસે ત્રેવીસ જોડી હોય;
1:53
દરેક જોડી માટે આપણે માતા પાસેથી એક રંગસૂત્ર મેળવીએ છીએ, અને એક રંગસૂત્ર પિતા પાસેથી મેળવીએ છીએ. તેથી, આપણે એક બાળક તરીકે રચાય છે અને પછી પુખ્ત વયે, આપણે ચાલીસ રંગસૂત્રો ધરાવીએ છીએ. પરંતુ, એક વખત વ્યક્તિ તરુણાવસ્થા પ્રાપ્ત કરી લે છે અને હવે તે પ્રજનનકોષોની રચના માટે તૈયાર થઈ જાય છે, ત્યારે આપણે જોઈએ છીએ કે કેટલાક વિશિષ્ટ કોષો, જેને સૂક્ષ્મજંતુ રેખા કોષો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, આ બીજકોષો રચવા માટે સક્ષમ હોય છે, જેથી આપણે આપણી લાક્ષણિકતાઓ આપણા બાળકોને આપી શકીએ. તેથી આ સૂક્ષ્મજંતુ રેખાના કોષોમાં ૪૬
3:51
રંગસૂત્રો અથવા ત્રેવીસ જોડીઓ હોય છે અને પછી મેયોસિસની પ્રક્રિયા દ્વારા, આ સૂક્ષ્મજંતુ રેખાના કોષો વિભાજિત થાય છે અને તેઓ બીજકોષને જન્મ આપે છે, જમણી બાજુએ, જેમાં દરેક જનકોષમાં ત્રેવીસ રંગસૂત્રો હોય છે, જેમાં દરેક રંગસૂત્ર હવે માત્ર એક જ વાર રજૂ થાય છે. તો, મેયોસિસની આ પ્રક્રિયા કેવી રીતે થાય છે તેનો અભ્યાસ આપણે આજના વીડિયોમાં કરવાના છીએ. પરંતુ હું ત્યાં પહોંચું તે પહેલાં, હું ફરીથી રંગસૂત્રોની ગોઠવણી પર ફરીથી ભાર મૂકવા માંગું છું. મેં મારા મિટોસિસ વિડિયો દરમિયાન જણાવ્યું
5:38
હતું તેમ, ડીએનએ સામાન્ય રીતે પ્રોટીનની મદદથી પોતાને ક્રોમેટીનમાં સંક્ષેપિત કરે છે, જેને આપણે હિસ્ટોન્સ (histones) કહીએ છીએ. અને પછી, દરેક રંગસૂત્ર આ ક્રોમેટીનના વધુ સંક્ષેપણનું બનેલું હોય છે. અને જ્યારે પણ કોઈ રંગસૂત્ર ડીએનએ પ્રતિકૃતિની પ્રક્રિયા દ્વારા ડુપ્લિકેશનમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે ડુપ્લિકેટ રંગસૂત્રને 'સેન્ટ્રોમેર' (centromere) તરીકે ઓળખાતા માળખાની મદદથી કેન્દ્રમાં જોડવામાં આવે છે, જ્યાં આ દરેકને પછી 'સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. હવે આજે આપણે જે રજૂ કરવા જઈ રહ્યા છીએ
7:15
તે વધુ એક શબ્દ છે જેને સમાનધર્મી રંગસૂત્ર કહેવામાં આવે છે. હવે સમાનધર્મી રંગસૂત્ર એ જોડી સિવાય બીજું કશું જ નથી. તો ચાલો આપણે ધારીએ કે આ પીળો રંગસૂત્ર તે જ છે જે આ ભાગ, બરાબર, કોષ S-તબક્કામાં પ્રવેશતા પહેલા પીળા રંગસૂત્રનો આ ભાગ પિતા પાસેથી પ્રાપ્ત થયો હતો. બરાબર? હવે ડીએનએ નકલની પ્રક્રિયા થયા પછી, કોષ S-ફેઝમાંથી પસાર થયો છે, આ રંગસૂત્ર જે અમને અમારા પિતા પાસેથી પ્રાપ્ત થયું હતું તે ડુપ્લિકેટ થઈ ગયું અને તમારી પાસે સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ ફોર્મ હતું જે હવે સેન્ટ્રોમેર સાથે જોડાયેલું છે.
8:53
હવે એ જ રંગસૂત્રો, એકસરખા નહીં, પરંતુ એક રંગસૂત્ર કે જે સમાન લક્ષણોમાંથી કોડિંગ કરે છે તે આપણે તેને આપણી માતા પાસેથી પણ પ્રાપ્ત કરીશું, બરાબર, તેથી ચાલો આપણે કહીએ કે આ લીલા રંગસૂત્રો એક રંગસૂત્ર હતું જે આપણે આપણી માતા પાસેથી મેળવ્યું હતું. તેથી આ ભાગ, પિતા તરફથી છે, જ્યારે આ ભાગ આપણે આપણી માતા પાસેથી મેળવ્યો હતો. અને જ્યારે આ લીલા રંગના રંગસૂત્ર જે અમને અમારી માતા પાસેથી પ્રાપ્ત થયા હતા, તે ડીએનએ ડુપ્લિકેશનમાંથી પસાર થયા. ત્યારે તેણે ફરીથી સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સને
10:15
જન્મ આપ્યો જે હવે સેન્ટ્રોમેર પર જોડાયેલ ડુપ્લિકેટ રંગસૂત્ર છે. તેથી આવા રંગસૂત્રો, જે મૂળભૂત રીતે પિતાના આ રંગસૂત્રો હોય છે, અને પછી માતાના આ રંગસૂત્રોને સમાનધર્મી રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે આ રંગસૂત્રોમાં જનીનોનો સમૂહ હોય છે જે સમાન પાત્રો માટે કોડ કરે છે, ઉદાહરણ તરીકે વાળનો રંગ, જ્યાં તમારી પાસે જનીન હશે, જેમાં એક રંગસૂત્ર હશે, જેમાં પિતામાંથી વાળના રંગનો જનીન ધરાવતો રંગસૂત્ર હશે, અને માતામાંથી વાળના રંગનું જનીન ધરાવતો રંગસૂત્ર. તેથી આ સમૂહ જેને તમે સમાનધર્મી રંગસૂત્ર
11:38
કહો છો તે છે, અને પછી દરેક સમાનધર્મી રંગસૂત્ર કોશિકા ચક્રના એસ-તબક્કા દરમિયાન પોતાની નકલ કરશે અને પરિણામે, દરેક સમાનધર્મી રંગસૂત્રને તેની પોતાની સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ હશે. તો આ જાણવું જરૂરી છે. તેથી મેયોસિસ (meiosis) માં શું થાય છે, તે એ છે કે આપણે આ સમાનધર્મી રંગસૂત્રોને અલગ કરવા જઈ રહ્યા છીએ અને આપણે દરેક કોષ, દરેક પ્રજનન કોષમાં જઈ રહ્યા છીએ; ધ્યાનમાં રાખો કે મેયોસિસની આ પ્રક્રિયા શરીરના તમામ કોષોમાં થતી નથી, તે તે કોષોમાં થાય છે જે પ્રજનનકોષની રચનામાંથી પસાર થવા
12:59
માટે સક્ષમ છે જે મનુષ્ય અથવા પ્રાણીઓમાં અંડકોષ અને અંડાશયમાં જોવા મળતા કોષો છે. તેથી, આ કોશિકાઓ રિડક્શન વિભાજનની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થશે અને સમાનધર્મી રંગસૂત્રો બીજકોષમાં વિભાજિત થશે. તેથી વિચાર એ છે કે, જો તમે મેયોસિસના અંત સુધીમાં ચાલીસ છ રંગસૂત્રોથી પ્રારંભ કરો છો, તો તમારી પાસે પુત્રી કોષો હશે, તમારી પાસે ચાર પુત્રી કોષો હશે જેમાં દરેક પુત્રી કોષ ત્રેવીસ રંગસૂત્રો હશે. તેથી મેયોસિસમાં આવું જ થાય છે અને આપણે શબ્દો, મુખ્યત્વે સમાનધર્મી રંગસૂત્રો અને સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ યાદ રાખવા પડશે.
14:19
તો ચાલો હું આ બાહ્ય ભાગને ફરીથી ભૂંસી નાખું, અને પછી મેયોસિસમાં જે થાય છે તેના પર થોડી વધુ સ્પષ્ટતામાં પાછા ફરું છું, જેથી તે ફરીથી તમારી મૂંઝવણને સ્પષ્ટ કરે. હવે, તેથી સમાનધર્મી રંગસૂત્રો એ રંગસૂત્રો છે જે આપણે દરેક સમૂહ, માતા પાસેથી પ્રાપ્ત થતો એક સમૂહ, અને એક સમૂહ જે પિતા પાસેથી પ્રાપ્ત થાય છે. હવે મેયોસિસમાં, જે થાય છે તે છે, ત્યાં છે, જેમ મેં કહ્યું હતું, તે એક ઘટાડાનું વિભાજન છે. તેથી આપણે મેયોસિસમાં જે અભ્યાસ કરવા જઈ રહ્યા છીએ તે એ છે કે, મેયોસિસને જ બે
15:50
ભાગ મળ્યા છે; તે મેયોસિસ એક અને મેયોસિસ બેમાં વહેંચાયેલું છે. હવે મેયોસિસ વનમાં, પ્રથમ ભાગમાં, સમાનધર્મી રંગસૂત્રો અલગ થઈ જશે. તેથી મેયોસિસ પછી, તમારી પાસે પુત્રી કોષો હશે જ્યાં આ રંગસૂત્રો અલગ થઈ ગયા હશે. અને પછી, મેયોસિસ બેમાં, તમે જોશો કે ત્યાં સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ છે જે અલગ થઈ જશે. તેથી અમે હવેથી થોડા સમય પછી આના પર પાછા આવીશું. તો ચાલો આપણે ડિપ્લોઇડ (diploid) સેલ શું છે તેના પર પાછા જઈએ. મેં અગાઉ જણાવ્યું તેમ, આપણે બધા આપણા જીવનની શરૂઆત ગર્ભાધાનની પ્રક્રિયા દ્વારા
17:14
કરીએ છીએ, જ્યાં દરેક જનનકોષમાં રંગસૂત્રોનો એક સમૂહ હોય છે. તેથી આવા કોષને હેપ્લોઈડ (haploid) સેલ કહેવામાં આવે છે. રાઇટ? તેથી પિતા તરફથી આવતા શુક્રાણુમાં માત્ર ત્રેવીસ રંગસૂત્રો હશે, તેથી તે હેપ્લોઇડ સેલ છે. ત્યારબાદ શુક્રાણુ એક ઇંડાને ફલિત કરશે જેમાં ફરીથી રંગસૂત્રોનો એક સમૂહ હોય છે, અને ફરીથી તે હેપ્લોઇડ કોષ છે. ગર્ભાધાન પછી, જ્યારે આ બંને કોશિકાઓ ફ્યુઝ થાય છે, ત્યારે તમને ડિપ્લોઇડ કોષ મળે છે. તો આ ભળી જશે, ખરું ને? અને પછી જ્યારે આ ડિપ્લોઇડ કોષ, કોષ ચક્રના S-તબક્કામાં ડીએનએ પ્રતિકૃતિમાંથી
18:37
પસાર થાય છે, ત્યારે દરેક રંગસૂત્ર તેની નકલને જન્મ આપે છે, એટલે કે એક સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ છે, તે સેન્ટ્રોમેર પર જોડાયેલું હોય છે. જમણો? તો, આ છે, આ એક પ્રારંભિક બિંદુ બનશે, ખરું ને? તેથી કોષ ચક્રની પ્રક્રિયા થયા પછી, ડીએનએ પ્રતિકૃતિની પ્રક્રિયા થઈ ગઈ છે, અમે અહીંથી મેયોસિસની અમારી પ્રક્રિયા શરૂ કરીશું. બરાબર? હવે, તેથી ફરીથી મેયોસિસની બે પ્રક્રિયાઓ છે; પ્રથમ મેયોસિસ એક છે; મેયોસિસ વનમાં, આ સમાનધર્મી રંગસૂત્રો, ઉદાહરણ તરીકે તમે આ જોડી અને આ જોડી લો છો, તે પહેલાં અલગ
18:53
થઈ જશે અને પછી તમને મેયોસિસ બે થશે, જેમાં દરેક સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈ જશે. તેથી તે ઘટાડાનું વિભાજન છે. તો, મેયોસિસનું મહત્વ શું છે? જુઓ રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે, તમે જાણો છો કે જો મેયોસિસની આ પ્રક્રિયા ન થાય, તો પછી આગામી પેઢીમાં, શું થશે, તે એ છે કે માતા કોષ ચાલીસ છ રંગસૂત્રોને જન્મ આપશે અને પછી પિતૃ કોષો, ચાલો આપણે કહીએ કે 46 રંગસૂત્રો છે અને તે એક સાથે સંયોજિત થાય છે, તમને અંતે 92 રંગસૂત્રો મળે છે. હવે તે લગભગ સમગ્ર લાક્ષણિકતામાં બે ગણો વધારો કરી રહ્યું છે અને પછીની પેઢીમાં
19:07
વધુ વધે છે, હવે તેને યોગ્ય રીતે મંજૂરી આપી શકાતી નથી? તેથી તેણે સમાન આનુવંશિક માહિતી, સમાન સંખ્યામાં રંગસૂત્રો અને તે માટે, તે મહત્વનું છે કે સજીવ જાતીય પ્રજનનની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય તે પહેલાં, તેની નકલ સંખ્યા ઘટીને અડધી થઈ જાય છે, અને પછી, જાતીય પ્રજનનની પ્રક્રિયા પછી, તેને ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. તેથી મેયોસિસ જાતીય પ્રજનનમાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને તે આ વિભાગ છે જે પ્રજનન રચના માટે જવાબદાર છે. હવે, મિટોસિસની જેમ, મેયોસિસમાં, મેયોસિસ એક, અથવા મેયોસિસ બેના દરેક પગલાને
19:21
પ્રોફેઝ મેટાફેઝ, એનાફેઝ ટેલોફાઝમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે, ત્યારબાદ સાઇટોકિન્સિસ એક; તેથી જો એક વખત કોષ મેયોસિસમાંથી પસાર થાય, તો ચાલો આપણે કહીએ કે તે એક કોષથી શરૂ થાય છે; મેયોસિસના અંતે એક, તેમાં બે કોષો હશે, ઠીક છે? તે પછી, આ દરેક કોશિકાઓ પછી મેયોસિસમાંથી પણ પસાર થશે, જેમાં ફરીથી પ્રોપેઝ, મેટાફેઝ, એનાફેઝ, એનાફેઝ, ટેલોફેઝના તબક્કાઓ છે, ત્યારબાદ સાયટોકિન્સિસ આવે છે, અને દરેક કોષ બદલામાં બે પુત્રી કોષોને જન્મ આપે છે. અહીં પણ એવું જ બને છે. તેથી મેયોસિસના અંતે, મિટોસિસથી વિપરીત,
19:35
તમારી પાસે ચાર પુત્રી કોષો છે જેમાં રંગસૂત્રોની અડધી સંખ્યા છે. મેયોસિસની પ્રક્રિયામાં આવું જ થાય છે. તો આવો જોઇએ કેવી રીતે થાય છે. હવે મેયોસિસનું પહેલું પગલું જે પ્રોફેઝ (prophase) છે તે મેયોસિસનો સૌથી લાંબો તબક્કો છે. હવે આ તબક્કામાં, મિટોસિસની જેમ, પરમાણુ પરબીડિયું પ્રથમ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, તેથી જ મેં પરમાણુ પરબિડીયાના અદૃશ્ય થવાનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી આ તૂટેલી રેખા દોરી છે. ન્યુક્લિઓલસ પણ યાદ રાખો કે ન્યુક્લિઓલસ એ ન્યુક્લિયસનો એક ભાગ છે જે રિબોસોમ્સનું બનેલું છે અને અન્ય મશીનરી પણ અદૃશ્ય
19:50
થવાનું શરૂ કરે છે, અને પછી, તમે જોશો કે સેન્ટ્રિઓલ્સની જોડી ડુપ્લિકેટ થઈ ગઈ છે અને તેમાંથી એક કોષના બીજા છેડા સુધી પહોંચી ગઈ છે અને પછી, તે સ્પિન્ડલ્સની રચના તરફ દોરી જાય છે. અને આ સ્પિન્ડલની રચના મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે રંગસૂત્રોને જોડવાની મંજૂરી આપશે અને મદદ કરશે. તેથી રંગસૂત્રો હવે સંક્ષેપણ કરવાનું શરૂ કરશે, જેમ કે મિટોસિસમાં બન્યું હતું, ક્રોમેટીન રંગસૂત્રોમાં સંક્ષેપિત થશે, અને સમાનધર્મી રંગસૂત્રો, યાદ રાખો કે એક-એક માતામાંથી આવે છે અને એક પિતા, જોડી, સમાનધર્મી
20:03
જોડીઓ પ્રોફાસ એકની પ્રક્રિયા દરમિયાન એકસાથે આવવાનું શરૂ કરશે. અને જેમ જેમ તેઓ સાથે આવે છે, તેમ તેમ તેઓ, તેથી અહીં જો તમે આને જુઓ, તો તમને લાગે છે કે તેમાંથી એક એક એક માતાપિતાનો છે અને લીલોતરી બીજા માતાપિતાની છે. તેઓ એકસાથે આવવાનું શરૂ કરે છે, તે જ સમયે, તેઓ પણ, સમાનધર્મી રંગસૂત્રો સ્પિન્ડલ રચના સાથે પોતાને જોડવાનું શરૂ કરે છે. અહીં તેઓ હજી પણ વિષુવવૃત્તીય સપાટી પર ગોઠવાયેલા નથી, અને તે મેટાફેઝમાં થાય છે; પરંતુ પ્રોપેઝના કિસ્સામાં, એક બીજી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુ
20:17
છે જે બને છે, જે મિટોસિસમાં બનતી નથી, તે છે, જ્યારે રંગસૂત્રોની સમાનધર્મી જોડી એક સાથે આવે છે. તેથી ધારો કે આ એક રંગસૂત્ર છે, અને આ બીજો રંગસૂત્ર છે, જ્યારે તેઓ એકસાથે આવે છે, ત્યારે તેઓ સિનેપ્સ (synapse) અથવા ક્રોસ ઓવર તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. તેથી તમારી પાસે પિતા તરફથી આવતો રંગસૂત્ર છે, અને એક રંગસૂત્ર માતામાંથી આવે છે, અને તેઓ અહીં સાથે બેઠા છે. એટલે આ બે સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ છે, બે સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ છે, તેઓ ભેગાં થઈ રહ્યાં છે, અને સિનેપ્સના
20:31
તબક્કે જ્યારે તેઓ ભેગાં થાય છે ત્યારે આ રંગસૂત્રો વચ્ચે આનુવંશિક સામગ્રીની આપ-લે થાય છે, અને સામગ્રીની આપ-લેની આ પ્રક્રિયાને ક્રોસ ઓવર કહેવામાં આવે છે. હવે તે મહત્ત્વનું છે, કારણ કે યાદ રાખો, મેં તમને એક મહત્ત્વનું કારણ કહ્યું હતું કે ઉત્ક્રાંતિ દરમિયાન જાતીય પ્રજનનનો લાભ શા માટે હતો, તે છે વિવિધતા લાવવી. તેથી જે થાય છે તે આ ક્રોસ ઓવરને કારણે થાય છે, માતાના રંગસૂત્રના કેટલાક ભાગની આનુવંશિક ફેરબદલ થાય છે, જે પિતાના રંગસૂત્રો સાથે માહિતીની આપ-લે કરશે, અને સામગ્રીની
20:44
અદલાબદલી થાય છે; આ પ્રક્રિયાને ડીએનએ પુનઃસંયોજન પણ કહેવામાં આવે છે. હવે જે થાય છે તે એ છે કે, આને કારણે, જે થશે તે નવી પુત્રી કોશિકાઓ છે, જેમાં આ રંગસૂત્રો હશે તે પિતૃ કોષોની ચોક્કસ નકલ નહીં હોય. તેથી હવે ક્રોસ ઓવરને કારણે, પિતાના રંગસૂત્રોના કેટલાક પાત્રો માતાના રંગસૂત્રો સાથે બદલાઈ ગયા છે અને તેનાથી ઉલટું. તેથી તે પ્રકારના પાત્રોની ફેરબદલ થઈ છે, અને તે પ્રક્રિયાને ક્રોસ ઓવર કહેવામાં આવે છે. તેથી પ્રોપેઝમાં થોડી વસ્તુઓ શામેલ હોય છે; પરમાણુ પરબિડીયાનું અદૃશ્ય થવું, ન્યુક્લિઓલસ
20:59
અદૃશ્ય થવું, ક્રોમેટિનનું રંગસૂત્રોમાં સંક્ષેપણ, સમાનધર્મી રંગસૂત્રો ભેગા થાય છે, સ્પિન્ડલ ફાઇબર સાથે જોડાય છે, અને જેમ જેમ તેઓ ભેગા થાય છે, તેમ તેમ તેઓ ક્રોસ ઓવરની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. હવે તે મિટોસિસથી સૌથી મહત્વપૂર્ણ તફાવત છે, કારણ કે ત્યાં સમાનધર્મી રંગસૂત્રો ક્રોસ ઓવર માટે એક સાથે જોડાતા નથી, તે ફક્ત મેયોસિસમાં જ થાય છે. અને આ ક્રોસિંગને કારણે, નવી આનુવંશિક ફેરબદલ થાય છે અને પરિણામે, આ રંગસૂત્રોએ એકબીજા સાથે સામગ્રીમાં માહિતીની આપ-લે કરી છે. પછી તમે મેટાફેઝ (metaphase) પર આવો છો.
21:14
હવે મેટાફેઝમાં, કે આમાંની દરેક સમાનધર્મી જોડી, તેઓ વિષુવવૃત્તીય સપાટી પર ગોઠવે છે. અને તમે જોશો કે આ સમય સુધીમાં ક્રોસ ઓવર થઈ ચૂક્યું છે, સામગ્રીની આપ-લે થઈ ચૂકી છે. ઉદાહરણ તરીકે, આ એક રંગસૂત્ર ખરેખર છે, તે પહેલાથી જ બીજા રંગસૂત્રો સાથે સામગ્રીની આપ-લે કરી ચૂક્યું છે, અને તેને અન્ય રંગસૂત્રોની કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ પ્રાપ્ત થઈ છે. તેથી આ વ્યવસ્થા થાય છે. હવે એ જરૂરી નથી કે દરેક વખતે જ્યારે એક પિતૃ માટેના રંગસૂત્રો એક જ સમયે દેખાશે, ત્યારે કોષના અડધા ભાગમાં ગોઠવાશે,
21:28
અને બીજો રંગસૂત્રનો સમૂહ, ચાલો આપણે કહીએ કે માતામાંથી આવતા બીજા અડધા ભાગમાં ગોઠવાશે. તે કરી શકે છે, તે એક અવ્યવસ્થિત વ્યવસ્થા છે. તેથી અત્યારે, જો કે મેં આ સ્લાઇડમાં બતાવ્યું છે, આ બાજુ લીલા રંગસૂત્રો અને તે બાજુ લાલ રંગસૂત્રો, તે જરૂરી નથી. તે માત્ર એટલું જ હોઈ શકે છે કે આ જોડી પલટાવી શકે છે. તેથી જો આ જોડી પલટાઈ જાય, તો આ બાજુ પલટાઈ શકે છે અને લાલ રંગસૂત્ર આ છેડે હોઈ શકે છે અને લીલો રંગસૂત્ર બીજા છેડે હોઈ શકે છે, તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી, પરંતુ આ ગોઠવણી એક અવ્યવસ્થિત ગોઠવણ છે, અને આ રેન્ડમ
21:43
ગોઠવણીને કારણે, તમે સ્વતંત્ર ભાત મેળવી શકો છો. હવે હું તમને આ એક ઉદાહરણ સાથે આપું છું, હવે આ કિસ્સામાં, આપણે રંગસૂત્રોની બે જોડી લીધી છે; તેથી, ની દરેક જોડી, તેથી તમારી પાસે બે રંગસૂત્રો છે, તેથી 22 સંભાવનાઓ છે જેના દ્વારા આ ચાર રંગસૂત્રો પોતાને ગોઠવી શકે છે. આ રંગસૂત્રો આ છેડે બે લાલ રંગસૂત્રો, આ છેડા પર બે લીલા રંગસૂત્રો, અથવા, આ લીલા રંગસૂત્રો અહીં ગોઠવે છે, અને લાલ રંગસૂત્ર અહીં ગોઠવે છે, જ્યારે આ રીતે જ રહે છે, અથવા, આ લીલો રંગસૂત્ર ઉપર જતો રહે છે, અને પછી આ લાલ રંગસૂત્રો
21:59
નીચે જતા હોય છે, તેની ચાર જુદી જુદી રીતો છે, અને પછી આ લાલ રંગસૂત્રો નીચે જતા હોય છે, તેનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી. મુદ્દો એ છે કે, આ ચાર રંગસૂત્રો પોતાની જાતને ક્રમચયોમાં ગોઠવી શકે છે અને તેને સ્વતંત્ર ભાત કહેવામાં આવે છે. હવે કલ્પના કરો કે આપણે રંગસૂત્રોની માત્ર બે જોડી સાથે વાત કરી રહ્યા છીએ, જો તમારી પાસે ત્રેવીસ જોડી રંગસૂત્રો હોય, તો તમારી પાસે 223 શક્યતાઓ છે જેમાં, આ રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય સપાટી પર ગોઠવી શકે છે, અને આ લગભગ આઠ મિલિયન વિવિધ સંયોજનોની નજીક છે, ખરું ને?
22:14
હવે તે રસપ્રદ છે, અને હું થોડા સમય પછી આ તરફ પાછો આવીશ. તમારી પાસે પાવર સિક્સ માટે દસ, છ જુદી જુદી શક્યતાઓને પાવર આપવા માટે આઠથી દસ છે જેમાં ક્રોસ ઓવર થયા પછી, સમાનધર્મી જોડીઓ પોતાને ગોઠવી શકે છે. તેથી તે મેટાફેઝમાં થાય છે. તે કર્યા પછી, અને આ સ્વતંત્ર ભાત અને આ બહુવિધ સંયોજનો તે છે જે ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે, ઠીક છે? અને તેથી બે વસ્તુઓ છે જે ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે; એક, મેં જણાવ્યું તેમ, ક્રોસ ઓવર છે, અને આ ક્રોસ ઓવર મેયોસિસ એકના એક પ્રોપેઝ દરમિયાન થાય છે, અને બીજો એક
22:31
સમાનધર્મી રંગસૂત્રોનું સ્વતંત્ર ભાત છે. તે બદલામાં લગભગ આઠ મિલિયન જુદી જુદી શક્યતાઓને જન્મ આપે છે જેમાં આ રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય સમતલ સાથે પોતાને ગોઠવશે. તેથી તે મેટાફેઝમાં થાય છે. મિટોસિસની જેમ જ, એનાફેઝમાં પણ, વિષુવવૃત્તીય સમતલ પર પોતાની જાતને ગોઠવી લીધા પછી, આ સમાનધર્મી જોડીઓ અલગ થવા માંડે છે. હવે તમે જોશો કે આ રંગસૂત્ર, ક્રોસિંગ ઓવરને કારણે બદલાઈ ગયું છે, તે સંપૂર્ણ લાલ રંગસૂત્ર નથી, જે શરૂઆતમાં હતું. તેવી જ રીતે આ ક્રોમોઝોમને ક્રોસ ઓવરના કારણે કેટલીક માહિતી મળી છે.
22:45
તેથી તમે જોશો કે આ ભિન્નતા રજૂ કરી રહ્યું છે. તેથી એનાફેઝ દરમિયાન, રંગસૂત્રો અલગ થઈ જશે, અને જ્યારે તેઓ ટેલોફાસ પર આવે છે, ત્યારે તમે જોવાનું શરૂ કરો છો કે પરમાણુ પરબીડિયું ફરીથી દેખાવાનું શરૂ કરે છે, અને, પુત્રી ન્યુક્લિયસની રચના થાય છે, અને એક છેડે સેન્ટ્રિઓલ્સની એક જોડી, બીજા છેડે સેન્ટ્રિઓલ્સની બીજી જોડી, અને આ પછી ટેલોફેઝ પછી ક્લીવેજ ફર્લોની રચના થાય છે, જે સાઇટોકિન્સિસ અને બે પુત્રી કોષો તરફ દોરી જાય છે. હવે તમે જે જોશો તે એ છે કે આ પુત્રી કોશિકાઓમાં, તમને રંગસૂત્રોનું થોડું નવું સંસ્કરણ
23:00
પ્રાપ્ત થયું છે, જે આનુવંશિક ફેરબદલ અથવા સિનેપ્સની પ્રક્રિયાને આભારી છે. તેથી, મેયોસિસ એક સમાનધર્મી રંગસૂત્રોના વિભાજન સાથે સમાપ્ત થાય છે, તેથી આ એક ભાગ છે, આ બીજો ભાગ છે; તેથી આ એક હોમોલોગ છે, આ બીજો હોમોલોગ છે, અને તમને ફરીથી ધ્યાનમાં રાખો, આમાંના દરેક હોમોલોગ ક્રોસ ઓવરને કારણે તેમની પ્રારંભિક સામગ્રીથી સહેજ અલગ છે. હવે સાઇટોકિન્સિસ એક પછી, એક ટૂંકો સમયગાળો છે જે પહેલાં કોષ ફરીથી મેયોસિસ બે તરફ પાછો જાય છે, અને પછી ફરીથી, તે ફક્ત ડીએનએને ઢીલું કરે છે, જે ક્રોમેટિન
23:14
છે, અને પછી, તરત જ, હવે વધુ ડીએનએ પ્રતિકૃતિ નથી. જે પણ ડીએનએ નકલ થવાની હતી તે કોષ ચક્રના એસ-તબક્કા દરમિયાન થઈ ચૂકી છે, તે હવે થઈ રહ્યું નથી. હવે, સાઇટોકિન્સિસ એક પછી, કોષ પછી મેયોસિસ બેની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે, અને મેયોસિસ બે ફરીથી, જેમ મેં કહ્યું તેમ, પ્રોપેઝ, મેટાફેઝ, એનાફેઝ અને ટેલોફેઝ ધરાવે છે. હવે આ દરેક કોષ, તેથી તમે જોશો કે, અહીં સમાનધર્મી જોડીઓ અલગ કરવામાં આવી છે, હવે આમાં, ફરીથી, આ કોષ ફરીથી પ્રોપેઝની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે, જ્યાં પરમાણુ પરબીડિયું દરેક રંગસૂત્રને
23:29
અદૃશ્ય કરી દે છે, જે હજી પણ તેના સેન્ટ્રોમર સાથે જોડાયેલું છે. તે સ્પિન્ડલ ફાઇબર સાથે જોડાયેલું હોય છે અને મેટાફેઝ દરમિયાન તે વિષુવવૃત્તીય સમતલ સાથે સંરેખિત થાય છે. તેથી, તમે જોશો કે પ્રોપેઝમાં, રંગસૂત્રો સેન્ટ્રોમેર દ્વારા સ્પિન્ડલ ફાઇબર સાથે જોડાવાનું શરૂ કરે છે, તેઓ મેટાફેઝ પર વિષુવવૃત્તીય સમતલ પર ગોઠવાશે, અને પછી એનાફેઝ પર, તેઓ અલગ થવાનું શરૂ કરે છે. અને, ટેલોફાસ દ્વારા, અને પછી, સાયટોકિન્સિસ દ્વારા, જે આ કાર્ટૂનમાં બતાવવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ તે એક સતત પ્રક્રિયા જેવું છે.
23:43
મેટાફેઝ પછી, તમારી પાસે એનાફેઝ થાય છે, પછી તમે જોશો કે બે ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈ ગયા છે. તેથી આ ક્રોમેટિડ, તેથી એનાફેઝ થયા પછી, ટેલોફાસ થયા પછી, એનાફેઝ થયા પછી જે બન્યું છે; આ ક્રોમેટિડ આ બાજુ ગયો છે, અને આ ક્રોમેટિડ બીજી બાજુ ગયો છે, અને પછી ટેલોફાસ થાય છે, સાયટોકિન્સિસ થાય છે, અને હવે તમારી પાસે રંગસૂત્રો સાથે નવી પુત્રી કોષ છે. હવે તમે જોશો કે રંગસૂત્રો જુદા જુદા છે; ઉદાહરણ તરીકે, આ પુત્રી કોષને પ્રારંભિક સામગ્રી કરતા રંગસૂત્રનું એક અલગ સંસ્કરણ પ્રાપ્ત થયું છે.
23:57
તેથી, તમે જુઓ છો કે, બીજા કોષ સાથે પણ આવું જ થાય છે. આ કોષ પ્રોપેઝની પ્રક્રિયામાંથી પણ પસાર થાય છે, જ્યાં પરમાણુ પરબીડિયું અદૃશ્ય થઈ જાય છે, સ્પિન્ડલની રચના થાય છે, સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ સાથેના રંગસૂત્રો સ્પિન્ડલ ફાઇબર સાથે જોડાયેલા હોય છે; પછી મેટાફેઝ થાય છે જ્યાં આમાંના દરેક રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય સમતલ પર ગોઠવવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારબાદ એનાફેઝ આવે છે, જેના પર આ દરેક ક્રોમેટિડ્સ અલગ થાય છે, તેઓ ટેલોફાસમાં ધ્રુવીય છેડા સુધી પહોંચશે, અને આ પછી સાઇટોકિન્સિસ દ્વારા અનુસરવામાં આવશે.
24:11
તેથી જે થયું છે તે મેયોસિસ બે પછી, તમને ચાર જુદા જુદા કોષો મળે છે. રંગસૂત્રોની અડધી સંખ્યા સાથે, અને સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે, તેમાંથી કોઈ પણ, આમાંથી કોઈ પણ રંગસૂત્રો એકબીજાની ચોક્કસ નકલ નથી. અને એવું શા માટે? તેઓ એકબીજાની ચોક્કસ નકલ નથી તેનું કારણ એ છે કે મેયોસિસના એક પ્રોપેઝમાં જે ક્રોસિંગ થયું છે તે આભારી છે. અને આ એક કારણ છે કે, આપણી પાસે પાત્રો છે જે આપણા માતાપિતા જેવા જ છે, તેમ છતાં, આપણે હજી પણ આપણા માતાપિતાની ચોક્કસ કાર્બન કોપી નથી. આપણને આપણાં માતા-પિતા તરફથી કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ
24:26
મળી શકે છે, અને આપણી માતા પાસેથી આપણને જે લક્ષણો મળે છે તે પણ કાર્બનની ચોક્કસ નકલ નથી, તે હજી પણ થોડો ફેરફાર છે, કારણ કે તેમાંથી પસાર થવાની પ્રક્રિયા છે. તેથી આપણે આજની વિડિઓમાં જે શીખ્યા છીએ તે એ છે કે મેયોસિસ એ એક પ્રક્રિયા છે જે રંગસૂત્રોના ઘટાડાને મંજૂરી આપે છે, તે ફક્ત પ્રજનન કોશિકાઓમાં જ થાય છે જે પ્રજનન કોષોમાં થાય છે જે પ્રજનન કોષોની રચના માટે જવાબદાર છે, અને મેયોસિસને બે તબક્કામાં વહેંચવામાં આવે છે, મેયોસિસ એક અને મેયોસિસ બે. મેયોસિસ એકમાં, સમાનધર્મી રંગસૂત્રો અલગ થઈ
24:42
જાય છે, જ્યારે મેયોસિસ બેમાં, સિસ્ટર-ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈ જાય છે. મેયોસિસ વનમાં, પ્રોપેઝ એક સૌથી લાંબુ પગલું છે અને તે સૌથી નિર્ણાયક પગલું છે જે તેને મિટોસિસથી અલગ પાડે છે કારણ કે તે પ્રોપેઝમાં છે કે સમાનધર્મી જોડીઓ એક સાથે આવે છે, તેઓ પાર કરવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે, અને પસાર થવાની પ્રક્રિયાને કારણે, તમે નવી વિવિધતાઓ દાખલ કરો છો. અને આ જ કારણ છે કે આપણામાંથી કોઈ પણ આપણા માતાપિતાની ચોક્કસ નકલ નથી, તેમ છતાં આપણી પાસે પાત્રો છે જે આપણા માતાપિતા જેવા જ છે. બીજી મહત્ત્વની બાબત એ નોંધવા જેવી છે
24:57
કે મેયોસિસમાં, મેટાફેઝની પ્રક્રિયા દરમિયાન, વિવિધ, 223 શક્યતાઓ હોય છે જેના દ્વારા આ સમાનધર્મી રંગસૂત્રો પોતાને ગોઠવી શકે છે. હવે તે સ્વતંત્ર ભાતનું એક વિશાળ સંયોજન છે, જે તમને આગળ જણાવે છે કે શા માટે આપેલ માતાપિતાના બે જુદા જુદા, બે ભાઈ-સિસ્ટર એકબીજાની ચોક્કસ નકલ નથી. તેથી, કોશિકા વિભાજનની પ્રક્રિયામાં મેયોસિસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે મેયોસિસ છે જે વિવિધતા માટે જવાબદાર છે, અને રંગસૂત્રોની સંખ્યા એક પેઢીથી બીજી પેઢીમાં જાળવવા માટે જવાબદાર છે, કારણ કે તે મેયોસિસ
25:10
છે જે માટે જવાબદાર છે, પ્રથમ રંગસૂત્ર સંખ્યાઓને પ્રજનનમાં ઘટાડવા માટે, અને પછી તે જાતીય પ્રજનન છે જે આ રંગસૂત્ર સંખ્યાઓને આપેલ જાતિ માટે અચળ સંખ્યામાં પાછું લાવે છે. હું આશા રાખું છું કે આ વિડિઓ મદદરૂપ થયો હશે; હું તમને યુટ્યુબ પરની કેટલીક રસપ્રદ વિડિઓઝમાંથી પસાર થવાની પણ ભલામણ કરીશ. તેમાંના કેટલાકને ખૂબ જ સારા એનિમેશન મળ્યા છે; હું ઇચ્છું છું કે તમે તેમાંથી પસાર થાઓ જે મેયોસિસની પ્રક્રિયાને સુંદર રીતે સમજાવે છે. તમારો આભાર અને પછી મળીશું.
Here to help you learn
Sign in to keep a private conversation with your course tutor.
Ask me anything about the material…
Sign in to chat